Yerin Altında Servet Yatıyor

Türkiye, maden rezervi açısından dünyanın en zengin ülkeleri arasında yer alıyor. Anadolu Ajans’ının muhabirleri Zeynep Akyıl’ın ve Leyla Özel’in, MTA verilerinden derlediği bilgilere göre, Türkiye’nin karmaşık jeolojik (yerbilimsel) yapısı çok çeşitli madenlerin ülkede bulunmasına olanak sağlıyor.

Türkiye, yeraltı kaynakları yönünden dünya madenciliğinde adı geçen 132 ülke arasında toplam üretim değeri itibarıyla 28′inci, maden çeşitliliği itibariyle 10′uncu sırada yer alıyor. Başta endüstriyel ham maddeler olmak üzere, metalik madenler, enerji ham maddeleri ve jeotermal kaynaklar açısından, Türkiye zengin bir konumda bulunuyor. Günümüzde dünyada ticareti yapılan 90 çeşit madenden 77’sinin varlığı Türkiye’de saptanırken, halen 60 civarında farklı maden ve mineral üretimi yapılıyor. Dünya metal maden rezervlerinin yüzde 0.4′ü, endüstriyel hammadde rezervlerinin yüzde 2.5′i, kömür rezervlerinin yüzde 1′i ve jeotermal potansiyelinin yüzde 0.8′i Türkiye’de bulunuyor.

Ayrıca, zengin olunan madenler arasında ilk sırayı, 3.066 milyar ton ile dünya rezervlerinin yüzde 72′ini oluşturan, bor mineralleri alıyor. (bkz. yerbilimleri.com/bor-bir-inceleme-ve-oneriler)

Türkiye’nin teorik altın potansiyelinin 6 bin 500 ton olduğu tahmin ediliyor. Türkiye, bu potansiyelle dünyada ikinci potansiyel durumunda bulunuyor. Şu ana kadar yapılan çalışmalarla 600 ton altın varlığı görünür hale getirilirken, mevcut potansiyelin yüzde 10′u bulundu ve altın yataklarından şu ana kadar 50 ton civarında altın üretildi.

Takı, mücevher tasarımında dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer alan Türkiye’de yılda 300 ton altın ithal ediliyor. İthal edilen altının 100-150 tonu Türkiye’de işlendikten sonra ihraç ediliyor, kalanı ise yurtiçinde tüketiliyor.

Teorik jeotermal enerji potansiyeli 31 bin 500 MWt (megavat termal) olan Türkiye, bu potansiyeli ile dünyada 7′nci, Avrupa da ise 1′nci konumda bulunuyor. Türkiye’nin bugün jeotermal enerjiyi doğrudan kullanım kapasitesi bin 229 MWt. Doğrudan kullanım açısından ise Türkiye dünya sıralamasında 5′inci konumda.

Enerji ihtiyacının yerli kaynaklardan karşılanması politikası kapsamında da son 3 yılda yapılan kömür arama projeleri kapsamında (özellikle derin sondajlar yaparak) 20-25 yıldır değişmeyen 8.3 milyar ton kömür rezervi, 300 bin metre sondaj yapılarak ve 2,3 milyar ton yeni kömür rezervi bulunarak yüzde 28 oranında arttı. Toplam linyit rezervi de 10.6 milyar tona yükseltildi. (bkz. yerbilimleri.com/mta-haril-haril-komur-ariyor)

Türkiye’de yılda 150 milyon ton seviyelerinde üretilen maden ürünleri, inşaat sektöründe ve sanayide hammadde olarak tüketilirken, Türkiye’ye yılda 5-6 milyar dolar katma değer kazandırıyor. Endüstriyel hammadde potansiyeli açısından, Türkiye dünya rezervinin yüzde 2.5′ine sahip. Bazı endüstriyel hammadde mineralleri açısından ise çok daha fazla oranlarda rezerve sahip olan Türkiye’de maden ihracatının en büyük kısmını (yüzde 70-80′ini) endüstriyel hammaddeler oluşturuyor.

Özellikle de 1 milyar doları aşan ihracatla mermer, 400 milyon dolar ihracatla bor önemli yer tutuyor.

Türkiye’nin zengin kaynaklara sahip olduğu madenler arasında bor, linyit, mermer, perlit, pomza, feldspat, bentonit, barit, manyezit, sodyumsülfat, kayatuzu, trona, jips, stronsiyum tuzları, zeolit, olivin, asbest, lületaşı, sepiyolit, profilit, dolomit, kalsit, fluorit, kuvars-kuvarsit, siliskumu, zımpara, diyatomit, kireçtaşı yer alıyor.

Söz konusu madenler ile daha çok kömür rezervi bulmak için derin maden aramacılığı ve işletmeciliğine geçmek önem taşıyor.

Türkiye’nin 2004 yılında yaklaşık 1.3 milyar dolar olan maden ürünleri ihracatı, 2005 yılında 1.5 milyar dolara çıktı. 2006 yılında yaklaşık 2 milyar dolara ulaşan maden ihracatı, geçen sene 2 milyar 715 milyon dolara yükseldi. Bu yılın ilk 6 aylık döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 34 arttı.

Maden ihracatında doğal taşlar 1 milyar 250 milyon dolar ile ilk sırada yer alıyor. Doğal taşlar ürün grubunu 544.3 milyon dolar ile metalik madenler, 491 milyon dolar ile endüstriyel hammaddeler takip ediyor.

Maden ihracatında bor, krom, selestit, manyezit, barit, mermer, ponza, feldspat gibi madenlerin ilk sırada yer aldığını ifade eden yetkililer, Türkiye’de yılda yaklaşık 60 milyon ton kadar üretilen kömürün ise büyük çoğunluğunun termik santrallerde olmak üzere yurtiçinde tüketildiğini belirtti.

Madencilikle yeniden yapılanma ve planlama dönemine geçildiğine dikkat çeken yetkililer, 2010 yılında da maden ihracatının 10 Milyar dolar olarak hedeflendiğini kaydetti. Diğer önemli maden rezervleri şöyle:

Çinko-kurşun, Türkiye’nin metal içeriği olarak 860 bin ton kurşun, 2.3 milyon ton çinko rezervi bulunuyor.

Demir, ortalama yüzde 50-55 tenörlü işletilebilir demir rezervi toplamı 113 milyon ton dolayında bulunuyor.

Krom cevheri, Türkiye’nin krom rezervi 26 milyon ton civarında.

Bor, Türkiye 3 milyar 66 milyon ton olan bor rezervleri ile dünya bor potansiyelinin yüzde 72’sini elinde bulunduruyor.

Alüminyum üretimine uygun boksit rezervi 87 milyon ton civarında bulunuyor.

Türkiye’de toplam bakır rezervi, metal içeriği olarak 1.5 milyon ton bakır düzeyinde bulunuyor. Ekonomik olarak değerlendirilmeyen düşük tenörlü bakır kaynakları dahil edildiğinde toplam bakır kaynağı metal içeriği olarak 3.5 milyon tonu buluyor.

Trona, Türkiye’nin Beypazarı ve Kazan yataklarıyla beraber toplam trona rezervi 836 milyon ton düzeyinde.

Büyük alçıtaşı potansiyeline sahip olan Türkiye’nin rezervleri tam olarak belirlenmedi. Yıllık alçı taşı üretimi 3 milyon ton civarında.

Türkiye’nin 80 bölgesinde 150′den fazla değişik renk, desen ve kalitede mermer ve doğal taşlar rezervleri bulunuyor. Türkiye’nin mermer potansiyelinin 5.1 milyar metreküp civarında olduğu tahmin ediliyor. Sanayideki ya da ticaretteki mermer, parlatılıp satılabilen her türlü kayaca deniyor; ama yerbilimsel mermer, bu değildir.

Seramik ve cam hammaddeleri sektörünün ana ham maddesini kuvars, kuvarsit, kuvars kumu, feldspat, kil ve kaolen oluşturuyor. Türkiye’de 89 milyon ton kaolen, 354 milyon ton seramik ve refrakter kil, 239 milyon ton feldspat, 1.3 milyar ton kuvars kumu, 2.3 milyar ton kuvars-kuvarsit potansiyeli bulunuyor.

Çimento ve diğer yapı malzemeleri: İnşaat sektöründe büyük oranda hafif yapı elemanı ve beton agregası olarak da kullanılan ponza potansiyeli 1.5 milyar metreküp, perlit potansiyeli ise 5.7 milyar ton düzeyinde.

Türkiye’de Ankara, Çankırı, Tokat, Edirne ve Ordu illerinde yoğunlaşan değişik alanlarda kullanılabilir 250 milyon ton bentonit rezervi bulunuyor.

Türkiye’de 41-48 manyezit içerikli 111 milyon ton manyezit rezervi bulunuyor.

Bu yazının, geneli 24 Ağustos 2008 tarihinde Anadolu Ajansı’nın ekonomi sayfasından ve ayrıntılar aynı tarihte CNNTÜRK’ün, MTA’nın, NTVMSNBC’nin ve TRT’nin sayfalarından derlenmiştir.