İTÜ’nün Depremi Önceden Belirleme Sistemi

İstanbul Üniversitesi Jeofizik Mühendisliği bölümünden Oğuz Gündoğdu, İstanbul Teknik Üniversitesi tarafından geliştirilen Depremi Önceden Belirleme Sistemi ile ilgili bilgi verdi. Sayın Gündoğdu, özetle Türkiye’de meydana gelen depremlerin odak noktalarının yeryüzüne yakın olduğu için sığ depremlerin oluştuğunu, İTÜ’nün depremi önceden belirleme sistemiyle de sığ depremlerin tahmin edilebileceğini söylüyor. 5 saniye önceki tahmine sağlam para yatırılan ülkede, 4 gün öncekine destek az, herşey amatörce gidiyor diye ekliyor.

Deprem tahmini denilince aklıma ilk olarak karıncalar geliyor. Kaçışan ve bağıran karıncalar, Türkçe konuşmuyorlardır; ama olsun. Hâşâ Hz. Süleyman AS mıyım ben, nereden bileyim. Neyse konuyla ilgili olarak hazırladığım bu kare, umarım konunun ciddiyetine zarar vermez. Çünkü MTA’da Doğal Afetler ile ilgili geniş bir sunum yapan Sayın Tamer Yiğit Duman, rahmetli Aykut Barka‘yı Aykut Barka yapan çalışmalardan bahsetmişti. O, 17 Ağustos depremi olmadan önce uyarmış. Peki sonuç..

Konuya geri dönersek, Sayın Gündoğdu, Türkiye’nin deprem gerçeğini kabul etmesine rağmen, 17 Ağustos 1999′da Kocaeli Gölcük’te meydana gelen İzmit/Marmara depreminin ardından önemli adımların atılmadığını söylüyor ve ekliyor bu konuda önemli çalışmalar yapan İTÜ’nün Depremi Önceden Belirleme Sistemi’ni geliştirdiğini ve son derece ciddi sonuçlar aldıklarını ifade ediyor. Bunun yaygınlaştırılması çalışmalarınınsa amatör bir biçimde devam ettiğini vurguluyor. Bu sistemin bugünlerde gündeme gelme sebebi, birinci derece deprem kuşağında bulunan Tekirdağ’ın Marmara Ereğlisi ilçesine de bir istasyonun kurulacak olması.

Sistemin, bağlı bulunduğu bilgisayara yer, hava ve toprak hareketi verilerini aktararak çalıştığını, hareketlerin üniversitedeki merkezden 24 saat süreyle aralıksız izlendiğini anlatan Sayın Gündoğdu, “Fay hattındaki hareketlerle, toprak, su ve havadaki hareketleri sürekli izleyerek bölgenin deprem haritasını oluşturan bu sistem, depremi 4 gün önce haber veriyor. Bu sistem Türkiye’de ilk başta bazı biliminsanları tarafından ciddiye alınmadı. Sistem hakkında bilgi verdiğimiz insanlar, “Japonlar bile depremi önceden tespit edemiyor” dediler. Ancak, Türkiye’de meydana gelen depremler “sığ” olarak adlandırdığımız, 50-60 kilometre derinde olan hareketler. Bunun için tespitler yapabilmek mümkün. Japonya’daki depremler ise yerin 300-400 kilometre altından geliyor” şeklinde konuştu.

Sistemle ilgili Çanakkale, Bursa ve Nilüfer ilçesi ile Bakırköy ve Çınarcık’ta istasyonlar kurulduğunu bildiren Sayın Gündoğdu, hareketliliğin, İstanbul’daki merkezden izlendiğini ve 4 gün sonra olacak depremin şiddetini burada belirleyerek, ilgili birimlere haber verildiğini kaydetti. Bu sistemi birinci derece deprem kuşağındaki Marmara Ereğlisi ilçesine de kurmak istediklerin kaydeden Sayın Gündoğdu, “Konuyla ilgili belediye başkanıyla görüştük. Başkan, halkın güvenliği açısından sistemin kurulması gerektiğini belirterek, bize olumlu cevap verdi” dedi. Ayrıca Sayın Gündoğdu, birçok Avrupa ülkesinin, Türkiye’de kullanılan deprem uyarı sistemini örnek aldığını ekledi.

Sayın Gündoğdu, Türkiye’de sistemin kurulu olduğu bölgelerdeki hareketliliğin aralıksız izlendiğini anımsatarak, 10 dakikada bir güncellenen tüm verilerin www.yerdurumu.com adresinden açık olarak yayınladığını belirtti. Sitenin, günlük 1.200 kez tıklandığını ve Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Araşırmaları Merkezi (NASA) tarafından günlük olarak takip edildiğini bildiren Sayın Gündoğdu, şunları ekledi: “Marmara’nın deprem hareketliliğiyle NASA çok yakından ilgileniyor. İnternet üzerinden buradaki tüm hareketler dikkatlice izleniyor. Hayati önem taşıyan bu sistemin ülkemizde de önemsenmesi gerekiyor. Depremin 4 gün önceden fark edildiği bir ülkede, insanlar daha bilinçli hale gelecektir. Türkiye’de depremi 5-6 saniye öncesinden haber veren bir sistem kullanılıyor. Bu sistemdeki amaç, can kurtarmaya yönelik olmasa da gaz ve elektriklerin kesilmesi için yeterli görülüyor. Bunun için 4 milyon dolar para harcandı”.

Deprem ve doğa hareketliliğinin yabancı ülkelerdeki biliminsanları tarafından da titizlikle takip edildiğini anlatan Sayın Gündoğdu, Sapanca’da meydana gelen bir sıvılaşma olayı üzerine yüzlerce yabancı biliminsanının gelip incelemelerde bulunduğunu ve kendince tedbirler aldığını söyledi.

Burada video var. Göremeyenler için http://www.youtube.com/watch?v=MH8mD3XaX9Q

Gündoğdu, depremin önceden bilinmesine yönelik çalışmalarla ilgili NTV’nin sorularını yanıtladı. Özetle, depremin önceden bilmenin mümkün olduğunu söyledi. Aşağıda videodaki bültenden bazı cümleler var.

” ‘Deprem önceden bilinemez‘ sözü doğru değil, bilimsel de değildir. Hayçeng’deki 7,6 büyüklüğündeki deprem bilinmiştir. Bu zoru bir konu, kabul ediyoruz bilinemeyenler de var.

17 Ağustos’taki Marmara Depremi’nden önce 1026 adet olgu saptanmıştır. Bunun kanıtları kitap halinde yayınlandı. 17 Ağustos depremi önceden bilinebilirdi. Şu anda bu konuda iki proje devam ediyor. Ben İstanbul Üniversitesi’nde öğretim üyesiyim. İTÜ’deki çalışmaların başında Bilgisayar Mühendisliği Bölümünden Burak Berk Üstündağ var. Biz o projeyi destekleyen bir ekibiz. Doğa Hareketleri Araştırma Derneği (DOHAD) isimli bir dernek var, onlar doğayı gözlüyor ve her türlü anormallikleri bildiriyorlar. Bilgileri de ağ sayfasında yayınlıyorlar.

Sığ depremler olduğu için, bir sürü elektrik ve manyetik alanlarda; insanlar, hayvanlar üzerinde etkilerde bulunuyor. Bunları varsayım olarak kabul edip, inceliyoruz. Değişkenlerde anormallikler olduğu zaman ‘Marmara Depremi olacak’ izlenimi edindiğimizde başka biliminsanlarıyla paylaşacağız. Onlardan da güvence aldıktan sonra hükümete bildirmek zorundayız.

Amatörüz, çok imkanımız yok. Belediye başkanı ve bazı diğer destekler var. NASA’dan siteye girenler var. Demek ki, bu konuya birçok kişinin ilgisi var. Mikrodeprem etkinliğinin, potansiyel alanı izlemeye çalışıyoruz. Derneğin yaptığı ucuz ve amatör şeyler; ama biz de destek çıkıyoruz.

Yaptığım açıklamada depremi ’2-3 gün, 4 gün iki saat önceden bilebiliriz’ dedim ama muhabir, 4 günü uygun görmüş. Burada önemli olan kesinliğin olması gerekiyor. Bu en zorudur. Ancak bunu yapmayıp kalkıp ‘Deprem bekliyoruz’ demek yanlıştır.

Destek yok, amatörce sürdüyoruz. Bazı yerlere başvurduk ama bilimsel değil diyerek, birçok insan bunun bilimsel olmadığını söylemek için hazır bekliyorlar… Ama aynı projelerle devam ediyorlar. Bilimde olmaz kelimesi yoktur. Biz bunu şu anda açıklayamıyoruz; ama açıklayacağımız zaman da veriler bu diyerek açıklayacağız.

Japonlar, depremi önceden bilmeyi öngören sistemi Osaka kentine kurdular. Japonya’nın bu konuda başarılı olmayışının nedeni orada meydana gelen depremlerin derin oluşudur.”

İTÜ Elektrostatik Kayaç Gerginlik İzleme Yöntemi ile Deprem Tahmin Sistemi Projesi
http://www.yerdurumu.com
http://www.deprem.cs.itu.edu.tr
http://deprem.itu.edu.tr
http://160.75.26.20/

KanalTürk’ten bir röportaj.

Burada video var. Göremeyenler için http://www.youtube.com/watch?v=fmEPo_-yFQE

Türkiye’de bir haberin haber değeri taşıması için insanın köpeği ısırması gerekir. Bu çerçevede yapılan yayınlar sonucu gündemi işgal eden deprem tahmini haberleri yüzünden oluşan yanlış anlaşılmaları önlemek adına İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörlüğü’nden bir açıklama geldi. Kimbilir, belki de İstanbul Teknik Üniversitesi’nin ana yürütücüsü olduğu bir projeyi İstanbul Üniversitesi’nden birinin duyurması canları sıktı. Belki de emek verdikleri projenin sadece “Deprem olmadan 4 gün önceden söylenecek” diye halka duyurulmasından sonra insanların kafaları karışıtığı için açıklama yaptılar. Özetle açıklamada bu proje sadece erken uyarı sistemidir ve daha yapılacak çok iş var deniliyor.

“Dünyanın en etkin deprem kuşaklarından biri üzerinde bulunan ülkemiz için depremler yaşamsal bir önem taşımakta ve konu ile ilgili gelişmeler ilgi ile izlenmektedir. Depremlerin tahmini, bilim adamlarının geçmişten beri önemli mücadeleler verdiği çok disiplinli bir araştırma konusudur. Yenilikçi çalışmalara önderlik etme ilkesinde olan İstanbul Teknik Üniversitesi’nde bu konudaki çalışmalar da gereken kurumlar arası işbirlikleri de sağlanarak sürdürülmektedir. Bu kapsamda yürütülen ve son günlerde dolaylı yollarla medya gündeminde yer aldığı görülen bir projemiz, Elektrik-Elektronik ve Maden Fakültesi’nden uzman öğretim üyelerinin katılımıyla yaklaşık 10 yıldır yürütülmektedir. Proje kapsamında geliştirilen yeni bir elektriksel duyarga sistemi denenmeye başlanarak kurulan istasyonlar aracılığıyla elde edilen veriler, İstanbul Teknik Üniversitesi Bilgi İşlem Merkezi’nde değerlendirilmektedir. Çalışma ilerledikçe elde edilen sonuçlar, öncelikli olarak uluslararası düzeyde akademik platformlarda sunulmaktadır.

Depremlerin tahmin edilmesi için yapılan araştırma projesinde toplanan veriler biriktikçe, olası depremler ile bunların işaretçisi olabilecek ölçümler arasında kurulan ilişkiler kuvvetlenmektedir. Fakat akademik çalışmalarda sağlanan bu gelişme ile hasar verici bir depremin önceden vaad edilmiş bir sürede belirlenmesi, henüz birbirinden farklı konulardır. Yapılan araştırmalar, ancak toplanan verilerin artması ile orantılı olarak ileride söz konusu olabilecek erken uyarı sistemine yönelik çalışmalar için basamak oluşturabilir. Bu aşamada, kamuoyunda deprem riskinin artışına bağlı güvenilir bir alarm sistemi oluştuğu şeklinde yanlış bir izlenim bırakmamak gerekir. Son günlerde konu ile ilgili olarak basında yer alan, bazı dolaylı açıklamalar, yapılış şekli bakımından yanlış algılamalara yol açabilmektedir.

İstanbul Teknik Üniversitesi nitelikli bilimsel faaliyetler yürütme konusunda geçmiş tecrübesi ve birikimini zorlukları bilinen deprem tahmini konusunda da kullanmaktadır. Bu ve bu tür çalışmalarda kamunun her türlü menfaati gözetilmektedir. Sağlanan gelişmelerin yaşama geçirilmesi ve doğru biçimde duyurulması konusunda da gerekli hassasiyet gösterilmektedir”.

Kaynakça:
AA, 2009a. DEPREM 4 GÜN ÖNCEDEN BİLİNECEK, Yaşam, Anadolu Ajansı, Tekirdağ, Türkiye, http://www.aa.com.tr/tr/deprem-4-gun-onceden-bilinecek-3.html, 5 Eylül 2009 tarihinde ulaşılmıştır.
AA, 2009b. ERKEN UYARI SİSTEMİ İÇİN BASAMAK, Ana Manşet, Anadolu Ajansı, İstanbul, Türkiye, http://www.aa.com.tr/tr/erken-uyari-sistemi-icin-basamak.html, 13 Eylül 2009 tarihinde ulaşılmıştır.
İTÜ, 2009. Depremlerin Tahmini Projesi ile ilgili Kamuoyu Duyurusu, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul, Türkiye, http://www.itu.edu.tr/haber/?2a57b239-ef1a-4a6d-8fa9-be23fe6a8f30, 13 Eylül 2009 tarihinde ulaşılmıştır.
NTV, 2009a. İTÜ’den depremi haber veren sistem, NTVMSNBC, İstanbul, Türkiye, http://www.ntvmsnbc.com/id/24997625, 5 Eylül 2009 tarihinde ulaşılmıştır.
NTV, 2009b. Gündoğdu: Marmara Depremi bilinebilirdi, AA, Tekirdağ, Türkiye, http://www.ntvmsnbc.com/id/24997705, 5 Eylül 2009 tarihinde ulaşılmıştır.