ALMA Teleskobu Gözünü Açtı
21′inci yüzyılın en büyük gökbilim projesi Alma, Şili’deki Atakama Çölü’nde başlatıldı. Dünyanın en karmaşık ve en büyük teleskobu olarak nitelendirilen Alma (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array), Evren’in oluşumundan sonra ilk yıldızların parlamaya başladığı anı inceliyor. Yapılan çalışmayla biliminsanları Evren’in bugün göründüğü haline nasıl ulaştığını anlamayı umuyor.
Alma’daki bilimsel faaliyetlerde yer alan astronomlardan (gökbilimcilerden) Diego Garcia yaptığı açıklamada “Evrenin başlangıcını, ilk galaksilerin şekillendiği anı görebilmeye başlayacağız. Evrenin nasıl işlediğine dair birçok şey öğreneceğiz.” dedi. Garcia, teleskobun “astronominin yeni altın çağını” başlattığını söyledi. Alma, birbiriyle bağlantılı bir dizi dev antenden oluşuyor ve denizden en az 3 bin metre yüksekte yer alıyor.
The Antennae Galaxies (also known as NGC 4038 and 4039) are a pair of distorted colliding spiral galaxies about 70 million light-years away, in the constellation of Corvus (The Crow). This view combines ALMA observations, made in two different wavelength ranges during the observatory’s early testing phase, with visible-light observations from the NASA/ESA Hubble Space Telescope.
The Hubble image is the sharpest view of this object ever taken and serves as the ultimate benchmark in terms of resolution. ALMA observes at much longer wavelengths which makes it much harder to obtain comparably sharp images. However, when the full ALMA array is completed its vision will be up to ten times sharper than Hubble.
Most of the ALMA test observations used to create this image were made using only twelve antennas working together — fewer than will be used for the first science observations — and much closer together as well. Both of these factors make the new image just a taster of what is to come. As the observatory grows, the sharpness, efficiency, and quality of its observations will increase dramatically as more antennas become available and the array grows in size. This is nevertheless the best submillimeter-wavelength image ever taken of the Antennae Galaxies and opens a new window on the submillimeter Universe.
While visible light — shown here mainly in blue — reveals the newborn stars in the galaxies, ALMA’s view shows us something that cannot be seen at those wavelengths: the clouds of dense cold gas from which new stars form. The ALMA observations — shown here in red, pink and yellow — were made at specific wavelengths of millimeter and submillimeter light (ALMA bands 3 and 7), tuned to detect carbon monoxide molecules in the otherwise invisible hydrogen clouds, where new stars are forming.
Massive concentrations of gas are found not only in the hearts of the two galaxies but also in the chaotic region where they are colliding. Here, the total amount of gas is billions of times the mass of the Sun — a rich reservoir of material for future generations of stars. Observations like these will be vital in helping us understand how galaxy collisions can trigger the birth of new stars. This is just one example of how ALMA reveals parts of the Universe that cannot be seen with visible-light and infrared telescopes.
Credit: ALMA (ESO/NAOJ/NRAO). Visible light image: the NASA/ESA Hubble Space Telescope
Yapımı 2003 yılından bu yana süren Alma’ya son olarak yirminci antenin de yerleştirilmesi ile birlikte, Evren’in oluşumundaki ilk aşamaların gün ışığına çıkması umuluyor. Şili’deki faaliyetleri yöneten Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Alma’nın çektiği ilk fotoğrafları yayınladı (yukarıda). Fotoğraflarda Antennae Galaksileri adı verilen iki galaksinin çarpışma anı görülüyor. Hubble Teleskobu da bu tür olayları görüntüleyebilmişti. Ancak Alma’nın üstünlüğü, ışığı milimetre ve milimetre altı radyo dalgaları arasında gözlemleyebilmesi.
İnsan gözünün algılayamayacağı düzeydeki ışığı toplayan Alma, yeni yıldızların oluştuğu yoğun soğuk gaz bulutlarını görünür halde kılıyor. Fotoğraflar sadece 12 anten kullanılarak çekildi. Yeni antenler eklendikçe fotoğrafların çözünürlüğünün de iyileşeceği söyleniyor. Amaç, 2013 yılına dek Alma’daki anten sayısını 66′ya çıkarmak.
This picture of the ALMA antennas on the Chajnantor Plateau, 5000 m above sea level, was taken a few days before the start of ALMA Early Science. Credit: ALMA (ESO/NAOJ/NRAO)/ J. Guarda (ALMA)
Kaynakça
Alma, ALMA Opens Its Eyes, 4 Ekim 2011
BBCTürkçe, Astronominin ‘altın çağı’ başlıyor, 4 Ekim 2011
