Depremi Önceden Bilen/Sezen/Kestiren/Hisseden Hayvanların Sırrı Ne?

Hâlâ gizemini koruyor; sanki devlet sırrı.. Bu arada, L’Aquila depreminden önce evlerinizde rahat rahat oturun diyen biliminsanları da tetikte bekliyor olmalı.. Araştırmacılar, 2009 yılında İtalya’nın L’Aquila kentini vuran depremden birkaç gün önce yakınlardaki bir gölde yaşayan kurbağa sürüsünün topluca göç etmesi ardından konuyu mercek altına aldı. Hayvan davranışlarını daha yakından takip ederek depremleri önceden tahmin etmenin mümkün olup olmadığını sorguluyorlar. Kimi hayvanların depremlerden önceki olağandışı davranış biçimi neye dayanıyor? Biliminsanları, bunun hayvanların sulardaki kimyasal değişimi sezme kabiliyetinden kaynaklanıyor olabileceğini düşünüyor.

Journal of Environmental Research and Public Health (Çevre Araştırması ve Kamu Sağlığı Dergisi) adlı bilimsel yayında ayrıntıları yer alan araştırmada, basınç altındaki kayaların saldığı parçacıkların yüzeydeki su birikintilerinde yol açtığı kimyasal tepkime zinciri anlatılıyor. Su kenarında ya da içinde yaşayan hayvanların, sudaki kimyasal değişikliklere son derece hassas olduğu bilinen bir gerçek. Bu tür hayvanlar, kaya kütleleri en nihayet yerinden oynayarak depreme yol açmadan önce, sarsıntının gelişini sudaki değişimden hissediyor olabilir. L’Aquila depremindeki kurbağa sürüsünün yanısıra, büyük bir yer sarsıntısından önce tanık olunan tuhaf hayvan davranışlarına başka örnekler de var (Ground Water Chemistry Changes before Major Earthquakes and Possible Effects on Animals).

Sürüngenlerin, suda ve karada yaşayan yüzergezerlerin (amfibilerin, ikiyaşamlıların) veya balıkların büyük bir deprem öncesinde garip davranışlar sergilediği bilgisi birçok ülkede yaygın biçimde dile getiriliyor. Örneğin, 1975 yılında Çin’in Haicheng kentinde meydana gelen depremden yaklaşık bir ay önce, yılanların topluca yuvalarından çıkmaya başladığı görülmüştü. Bu yıkıcı depremin Haicheng’i kış aylarında vurduğu düşünülecek olursa, yılanların kış uykusunu yarıda kesip kendilerini dondurucu soğuğun ortasına atması neredeyse intiharla eş anlama geliyor. Kış uykusundan uyanan sürügenler, topluca göçen yüzergezerler ya da yüzeye çıkan derin su balıkları gibi daha çok sayıda benzer hikâye var.

Predicting the unpredictable; evidence of pre-seismic anticipatory behaviour in the common toad
The widespread belief that animals can anticipate earthquakes (EQs) is poorly supported by evidence, most of which consists of anecdotal post hoc recollections and relates to a very short period immediately before such events. In this study, a population of reproductively active common toads Bufo bufo were monitored over a period of 29 days, before, during and after the EQ (on day 10) at L’Aquila, Italy, in April 2009. Although our study site is 74 km from L’Aquila, toads showed a dramatic change in behaviour 5 days before the EQ, abandoning spawning and not resuming normal behaviour until some days after the event. It is unclear what environmental stimuli the toads were responding to so far in advance of the EQ, but reduced toad activity coincides with pre-seismic perturbations in the ionosphere, detected by very low frequency (VLF) radio sounding. We compare the response of toads to the EQ with the reported responses to seismic activity of several other species.

Ancak büyük çaplı depremler çok nadir gerçekleşen bir durum olduğu için, önceden doğada yaşanan olayları bilimsel bir gözle incelemek neredeyse imkansız gibi. İtalya’nın L’Aquila kentindeki kurbağalar, işte bu noktada istisnai bir konumda. İngiltere’nin Open University (Açık Öğretim Fakültesi) biyoloji bölümünde okuyan Rachel Grant, L’Aquila’daki kurbağaları yazdığı doktora tezi için şans eseri inceleme altına almıştı. Rachel, “Depremden önce üç gün içerisinde göldeki 96 kurbağadan geriye bir tanesinin bile kalmadığını gördüm, gerçekten çok şaşırtıcıydı.” diyor. Bunun üzerine Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA), Rachel ile temasa geçerek araştırmaya dâhil oluyor.

Aşırı basınç altındaki kaya kütlelerinin kimyasal değişimini inceleyen NASA, L’Aquila’daki kurbağaların topluca göç edişinin bununla bir bağlantısı olup olmadığını gölün su numunelerini tahlil ederek araştırdı. Labrotuvar testleri, kaya katmanlarının yüzeydeki su birikintilerinin kimyasını değiştirebildiğini ve bu durumun suda yaşayan canlılarda olağandışı davranışlar tetikleyebileceğini gösterdi. Jeofizikçi Friedmann Freund (NASA), tektonik tabakaların yol açtığı türden muazzam bir basınç altında kalan kayaların, deprem öncesinde çevrelerine elektrik yüklü parçacıklar saldığını kanıtladıklarını söylüyor. Yüzeye kadar çıkan bu parçacıklar hava veya su ile karşılaşınca tepkimeye girerek yeni moleküllerin oluşumuna neden oluyor. Örneğin suya karışınca ortaya hidrojen peroksit (H2O2) çıkabiliyor. Kimyasal değişimin göl suyundaki organik çökeltiyi etkileyerek suda yaşayan hayvanlara karşı zehirli maddelerin oluşumunu tetiklediği düşünülüyor. Fakat araştırmacılar, çok karmaşık bir mekanizmanın işlediği kanısında ve henüz bir kurama oluşturmadan önce daha çok sayıda bilimsel denemeye ihtiyaç duyulduğunun altını çiziyorlar.

Yayını okumak için tıklayın!

Kaynakça
BBCTürkçe, Depremi sezen hayvanların sırrı, 2 Aralık 2011. İngilizcesi için tıklayın!

Depremi Önceden Bilen/Sezen/Kestiren/Hisseden Hayvanların Sırrı Ne?” için 4 yorum

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir