1975′den 2011′e İstanbul
36 senede İstanbul’un çehresi ne kadar değişmiş, bunu oturduğum yerden, Ankara’dan algılamak zor; ama elin oğlu tâ..a uzaklardan algılıyor, yanıt âlem buysa remote sensin’ ilkesi.. Kentleşme problemi, ulaşım meselesi, nüfus sorunu, su ihtiyacı derken, bir de olası/beklenen/muhtemel/mümkün/ihtimal dâhilindeki deprem, İstanbulluların işi zor.. NASA Dünya Gözlemevi’nin günün görüntüsü seçtiği uydu görüntüleri ve çevirisi aşağıda..
***
İstanbul’un bin türlü zengin mimarisinden, bir imparatorluğun yükselişini ve düşüşünü okumak kolaydır. 19. yüzyılın görkemli ahşap evleri, 15. yüzyılın Osmanlı saraylarının gölgesinde sıkışmıştır. Konstantinopolis’in şehir merkezini bir uçtan diğer uca kat eden geç Roma ya da erken Bizans su kemerleri, İstanbul’un siluetinde düz bir çizgi boyunca sıralanan camii minareleri, yüzyıllarca var olmuştur. Fakat tarihin İstanbul’un üzerinde bıraktığı izler kadar, günümüz uygarlığının da şehrin görünümüne daha büyük bir etkisi olacak gibi..
İstanbul, son 50 yılda 11 milyondan fazla insanla büyümeye devam ediyor. Şehir, yeni nüfusu barındıracak bir şekilde genişliyor. Bir çift görüntüyle, İstanbul’un 1975 yılı ile 2011’deki zıt durumunu gösteriliyor. Şehri gösteren sahte renkli iki uydu görüntüsüde Landsat 5 cihazına ait. Kentsel alanlar gri renkle gösterilirken, bitki örtüsü ile kaplı arazi kırmızı, otluk arazi ya da çıplak toprak açık kahverengi (ya da boz, olmadı güneşte bronzlaşmış ten rengi) ve su siyah ile temsil edilmiş.
Haliç, güneybatıya doğru İstanbul Boğazı’na akıyor ve 1975’de İstanbul’daki yerleşimler halen Haliç’in etrafındaydı. 2011’deyse şehir, hem doğu hem de batıya doğru kilometrelerce genişledi ve görüntüde batı yakasında yeni bir su depolama alanı (rezervuar) görülüyor. 2011 sonu itibariyle Türkiye nüfusunun yaklaşık %18’i* yani 13 milyondan fazla insanın evi, İstanbul oldu. İnsanlar sanayi (endüstri) işleri için şehirlere göç ediyor ve bu göçün büyük bir kısmını da İstanbul alıyor.
Görüntüler büyüme ile ilgili bazı ilginç durumları da açığa vuruyor. 1973’de Asya ile Avrupa’yı bağlayan ilk köprü olan Boğaziçi Köprüsü açıldı. Köprü, 1975 tarihli görüntüde belli belirsiz görünmesine rağmen, yeni köprünün doğu yakasında kentsel alanlar var. 1988’de, boğazın iki yakasını birleştiren ikinci köprü açıldı, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü. Daha kuzeydeki bu köprü 2011 tarihli görüntüde rahatlıkla görülüyor. Boğazın iki yakası boyunca, iki köprünün arasında kalan koyu gri renkli alan, bu bölümde yoğun bir yerleşim olduğunu gösteriyor, aslında şaşılacak bir durum yok..
Belki de günümüzdeki bu geniş yayılım yeni İstanbul için önemsizdir. Çok yakın bir zaman önce arkeologlar (kazıbilimciler, eskibilimciler), İstanbul’un batısında ve şehirden yaklaşık 21 kilometre ötede zengin bir liman kenti keşfettiler. Bu liman kenti, Konstantinopolis’in kuruluşu sırasında yani 4 ila 6 yüzyıllar arasında etkin bir yerdi.
Yeni ve daha anlaşılmamış olmasına rağmen bu keşif, kentin zengin Konstantinopolis şehrinin uydu limanı ve inzivaya çekilme yeri olduğunu akla getiriyor. 1037 yılındaki depremin ardından dümdüz olan liman kenti terk edilmiş gibi görünüyor.
* 31 Aralık 2011 tarihi itibarıyla Türkiye nüfusu 74.724.269 kişidir. Toplam nüfusun % 76,8’i (57.385.706 kişi) il ve ilçe merkezlerinde ikamet ederken, % 23,2’si (17.338.563 kişi) belde ve köylerde ikamet etmektedir. İl ve ilçe merkezlerinde yaşayan nüfus oranının en yüksek olduğu il % 99 ile İstanbul, en düşük olduğu il ise % 35 ile Ardahan’dır. Toplam nüfusun % 18,2’si (13.624.240 kişi) İstanbul’da ikamet etmektedir. Bunu sırasıyla; % 6,6 ile (4.890.893 kişi) Ankara, % 5,3 ile (3.965.232 kişi) İzmir, % 3,6 ile (2.652.126 kişi) Bursa, % 2,8 ile (2.108.805 kişi) Adana takip etmektedir. Ülkemizde en az nüfusa sahip olan Bayburt ilinde ikamet eden kişi sayısı ise 76.724’tür. Kaynak:TÜİK
Büyütmek için tıkla! 24 Haziran 1975 tarihli sahte renkli Landsat 5 uydu görüntüsü.
Büyütmek için tıkla! 7 Haziran 2011 tarihli sahte renkli Landsat 5 uydu görüntüsü.
Kaynakça
Riebeek, H., Istanbul, Turkey January 28, 2012, 29 Ocak 2012.
Yazar adı ve yayın adı kaynak belirtilerek özgürce kullanılabilir.
Riebeek, H., 2012. 1975′den 2011′e İstanbul, çev. Güler, B., yerbilimleri.com
Istanbul, Turkey January 28, 2012
The rise and fall of empires is easy to read in Istanbul’s richly varied architecture. Stately 19th century wood townhouses are tucked in the shadow of the fifteenth century Ottoman palace. The late Roman or early Byzantine aqueduct of Constantinople cuts across the city center, a straight line across a skyline punctuated with minarets on mosques that are only centuries old. But as much as history has left its imprint on Istanbul’s make-up, modern civilization may have a far greater impact on its shape.
Istanbul has grown by more than 11 million people in the last 50 years, and the city has expanded to accommodate its new population. This pair of images contrasts Istanbul’s size in 1975 to its size in 2011. Both images come from the Landsat series of satellites and show the city in false color. Plant-covered land is red, while urban areas are gray. Lightly vegetated land or bare earth is tan, and water is black.
In 1975, Istanbul was still centered around the Golden Horn, the estuary that flows southwest into the Bosporus Strait. By 2011, the city had expanded over many kilometers to the east and west, and a new reservoir is visible to the west. Istanbul housed more than 13 million people by the end of 2011—18 percent of the population of Turkey. Much of Istanbul’s growth is happening as people move to the city for industrial jobs.
The images reveal some interesting patterns of growth. In 1973, the first bridge across the Bosporus opened, connecting the Asian side of Istanbul to the European side. The bridge is faintly visible in the 1975 image, and the urban areas in the newly connected east are near the bridge. In 1988, Istanbul opened a second bridge across the Bosporus. Farther north, this bridge is visible in the 2011 image. Not surprisingly, the dark gray of dense settlement has filled in the area between the two bridges on both sides of the strait.
This modern sprawl may be nothing new for Istanbul. Archeologists recently identified a wealthy port city some 13 miles west of Istanbul that was operating during the fourth to sixth centuries, during the founding of Constantinople. Though the find is new and not well understood, the city may have acted as a satellite harbor and retreat for the wealthy of Constantinople. The city appeared to have been abandoned after an earthquake flattened it in 1037.
References
Finkel, A. (2011, November 16). The bridge to nowhere. International Herald Tribune. Accessed January 27, 2012.
Istanbul Metropolitan Municipality. (2008). Population and demographic structure. Accessed January 27, 2012.
Pinkowski, J. (2012, January 23). After being stricken by drought, Istanbul yields ancient treasure. New York Times. Accessed January 27, 2012.
Republic of Turkey Turkish Statistical Institute. (2012, January 27). The results of address based population registration system. Accessed January 27, 2012.
NASA Earth Observatory images created by Robert Simmon, using Landsat data provided by the United States Geological Survey. Caption by Holli Riebeek. Instrument: Landsat 5
